Xerostomie in de praktijk: herkennen, beoordelen en behandelen op maat
Xerostomie en hyposialie zien we steeds vaker in de stoel, vooral bij ouderen en patiënten met polyfarmacie. Onbehandeld leidt een verminderde speekselsecretie tot snel progressieve cariës, slijmvliesklachten en een lagere kwaliteit van leven. Een gerichte anamnese en een aanpak afgestemd op de ernst maken het verschil.
Prevalentie
Tot 1 op de 5 volwassenen heeft aanhoudend last van een droge mond (10–26% van de mannen, 10–33% van de vrouwen). Bij 50-plussers kan de prevalentie oplopen tot boven de 50%, met name bij gebruik van meerdere geneesmiddelen.
Bron: Wolff A, et al. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol; Villa A, Abati S. Risk factors and symptoms associated with xerostomia.
Klinische gevolgen
- Tanden: snel progressieve cariës (vooral cervicaal), erosie, plaque-accumulatie en hypersensibiliteit
- Mondslijmvlies: dun en kwetsbaar slijmvlies, schuimend speeksel, wrijfletsels, recidiverende candidiasis, branderigheid en droge, schilferende lippen
- Tong: droog en atrofisch, verlies van papillen, fissuren, beslag of roodheid
- Functie: moeite met spreken, kauwen en slikken, nachtelijk drinken, dysgeusie en halitose
Oorzaken
Medicatie is de belangrijkste oorzaak: meer dan 400 veelgebruikte geneesmiddelen kunnen hyposialie veroorzaken of verergeren, waaronder antihypertensiva, bètablokkers, diuretica, antihistaminica, NSAID’s, antiparkinsonmiddelen, anxiolytica, antidepressiva, neuroleptica en protonpompremmers. Andere oorzaken zijn veroudering, radiotherapie in het hoofd-halsgebied, chemotherapie, het syndroom van Sjögren, diabetes, hiv- en hcv-infecties, neuropsychiatrische aandoeningen, mondademhaling, roken en stress.
Anamnese en beoordeling
- Klinische tekenen: bleek of witachtig slijmvlies en gingiva, weinig speekselplas, droge en kleverige weefsels, verhoogde kwetsbaarheid van het slijmvlies
- Spiegeltest: blijft het instrument aan het slijmvlies kleven, dan wijst dat op hyposialie
- Objectief: bepaal de mate van droogte met de Challacombe-schaal, meet de speekselsecretie in een maatbeker of gebruik de Fishburne Tabs-test
- Vragen aan de patiënt: Ervaart u een droge mond, en wanneer? Wordt u ’s nachts wakker om te drinken? Wordt u wakker met een droge mond? Heeft u overdag een droog gevoel?
Behandeling afgestemd op de ernst
De aanpak heeft twee doelen: complicaties voorkomen en comfort en functie herstellen. Bij lichte tot matige droogte is er nog restfunctie en ligt de nadruk op het stimuleren van de eigen speekselproductie. Bij ernstige droogte is de klierfunctie sterk verminderd of afwezig en zijn speekselvervangers nodig voor langdurige smering en bescherming.
Mild (bijv. mondademhaling) | Matig (bijv. medicatie) | Ernstig (bijv. radiotherapie) | |
|---|---|---|---|
Tandpasta | dagelijks | dagelijks | dagelijks |
Mondspoeling | dagelijks | dagelijks | vóór de maaltijd |
Gel | – | – | voor het slapengaan |
Spray | ’s nachts | ’s nachts | ’s nachts |
Tabletten | overdag | overdag | na een slokje water |
Curasept Drymouth: vijf toedieningsvormen, één formule
Alle producten bevatten MHS (Mouth Hydration System): hydraterende en vochtvasthoudende stoffen (xylitol, sorbitol, betaïne, cellulose), filmvormers (VP/VA-copolymeer) voor een vochtige film op het slijmvlies, verzachtende stoffen (aloë vera, vitamine E, panthenol), antibacteriële componenten (lysozym, zink, cymenol, colostrum) en een fosfaatbuffer tegen demineralisatie. Zonder alcohol, parabenen en SLS; pH boven 5,5.
- Tandpasta 75 ml: 1450 ppm fluoride, zeer laag abrasief (RDA < 20); vanaf 7 jaar
- Mondspoeling 500 ml: sterk filmvormend; vanaf 7 jaar
- Gel 50 ml: met postbiotica en pH-buffer, ideaal voor de nacht; vanaf 3 jaar
- Spray 50 ml: voor gebruik onderweg; vanaf 3 jaar
- Smelttabletten: met FizzFRAPTech®; CO₂-belletjes stimuleren het mondslijmvlies en de speekselsecretie (in-vitro aangetoond met de TEER-methode); met vitamine E
